SOS Bushmen

De emoties zijn zo hoog opgelopen dat De Beers ermee gedreigd heeft Survival International te dagvaarden

Diamantreus De Beers wil een eigen winkelketen. Maar de opening van de eerste vestiging werd een controversiële aangelegenheid.

Meer dan 110 jaar nadat 's werelds toonaangevendste diamantbedrijf De Beers het eerste steentje bovenhaalde, wil het voor het eerst ook afgewerkte producten verkopen. Maar de geplande winkelketen, die een investering van 400 miljoen dollar vergde en samen met het luxe-imperium LVMH-wordt opgezet, kent een valse start.

De eerste winkel van de geplande keten, genaamd De Beers LV, werd vorige week geopend. De zaak is gevestigd aan Old Bond Street in Londen. Om de hoek liggen de winkels van Cartier en Tiffany's. Maar het openingsfestijn werd grondig verstoord door een groepering die De Beers ervan beschuldigt de mensenrechten met voeten te treden. Volgens de groep, Survival International, wordt een groep bosjesmannen noodgedwongen uit hun territorium in de Kalahariwoestijn verdreven door de mijnbouwactiviteiten die De Beers er samen met de overheid van Botswana ontplooit.

Al ruim vóór de opening wist de groep de aandacht te trekken. Een enorm affiche van Iman, het topmodel dat door De Beers LV geselecteerd is om de diamanten te showen, werd overplakt met een foto van een inheemse vrouw. "The Bushmen aren't forever", luidde de slagzin, verwijzend naar de bekende titel van een James Bond-film waarin Shirley Bassey de titelsong voor haar rekening nam.

Bassey was trouwens samen met model Sophie Dahl en Iman uitgenodigd voor het openingsfeest van de nieuwe winkel. Het feest ging toch door, maar werd grondig verstoord door demonstranten, die luidkeels het lot van de bosjesmannen aanklaagden. Extra pijnlijk was dat Iman niet kwam opdagen. "Niet omdat ze wegens de bosjesmannen-affaire haar contract met De Beers wilde opzeggen, zoals sommige kranten beweren, maar wegens familieomstandigheden", zegt woordvoerster Joan Parker van De Beers LV.

De emoties zijn zo hoog opgelopen dat De Beers ermee gedreigd heeft Survival International te dagvaarden. De bewering dat de bosjesmannen wegens de mijnbouw het veld moeten ruimen is niet terecht, vindt De Beers. Het bedrijf ziet zich gesteund door de overheid van Botswana en Britse en Botswaanse ngo's. "Die mensen hoeven helemaal niet weg wegens de mijnbouw", zegt De Beers-woordvoerder Andrew Bone. Het bedrijf heeft wel rechten op diamantontginning in de Central Kalahari Game Reserve, het gebied in kwestie. Er is ook al onderzocht in hoeverre er mijnbouw kan plaatsvinden.

Maar Stephen Corry van Survival International is niet te vermurwen. "Ik kan De Beers een garantie geven die zo hard is als diamant: onze campagne zal niet worden stopgezet totdat de bosjesmannen het land terugkrijgen waarop ze recht hebben. Want zonder land zijn ze gedoemd."

Een vervelende controverse over inheemse volkeren is wel het laatste dat De Beers op dit moment kan gebruiken. De diamanthandel doet het door de wereldwijde economische malaise toch al niet best. Bovendien zit de sector nog midden in een andere controverse: die van de bloeddiamanten. Die diamanten worden gedolven in oorlogsgebieden en de opbrengst wordt illegaal gebruikt om strijdende partijen te financieren.

De Beers LV wil liever de aandacht richten op de exclusiviteit van zijn producten. Tenminste, voor zover die er zijn. Tijdens een vooropening voor journalisten waren er nog heel wat lege vitrines. De voorspelling dat de winkel onmiddellijk na het inhuldigingsfeest toegankelijk zal zijn voor klanten kan niet worden waargemaakt. "We zijn wat te optimistisch geweest", zei Alain Lorenzo, de topman van De Beers LV. Hij denkt dat er volgende week voldoende diamanten beschikbaar zullen zijn om klanten te ontvangen. Gemikt wordt op 3 december, nog net op tijd voor de eindejaarsperiode. De winkel zal dan artikelen kunnen verkopen die variëren van snuisterijen ter waarde van 750 dollar tot, in theorie, de Millennium Star van 203 karaat, die in november 2000 het voorwerp was van een vergeefse poging tot diefstal uit de Millennium Dome. Deze diamant is volgens Lorenzo "enkele tientallen miljoenen dollar" waard en wordt niet in de winkel bewaard.

Het is de bedoeling dat de winkel in Londen de eerste wordt van een reeks. Er is bijvoorbeeld een winkel gepland op de hoek van Fifth Avenue en 55th Street in New York. De opening is voorzien voor 2004. De Verenigde Staten zijn goed voor de helft van de markt in geslepen diamant, die 60 miljard dollar waard is. Maar omdat er in de VS een onderzoek loopt naar mogelijk misbruik van zijn dominantie marktpositie, is dit voor De Beers een lastige markt. Daarom wil De Beers een duidelijk onderscheid maken tussen de winkelketen De Beers LV enerzijds en de handels-en mijnbouwmaatschappij De Beers anderzijds. Maar topman Gary Ralfe van De Beers is ook de voorzitter van De Beers LV.

De Beers zelf verkoopt alleen ruwe stenen en beheerst twee derde van deze markt met een omvang van 8 miljard dollar. Maar de winkels zijn niet verplicht uitsluitend bij het moederbedrijf te kopen. Inkoper Andrew Coxon heeft ook de markt in Rusland en Canada afgespeurd op zoek naar geschikte stenen. Voorwaarde is dat ze van hoge kwaliteit en onberispelijke reputatie zijn. Dat laatste moet door een certificaat worden bevestigd. Om deze stenen in handen te krijgen moet Coxon naar eigen zeggen "achter Tiffany en Cartier in de rij staan" bij onafhankelijke handelaars of bij de 120 zichthouders, handelaars die de toelating hebben om ruwe stenen van De Beers te kopen. De diamanten van De Beers zullen een merknaam dragen die in microscopisch kleine letters in de stenen gegraveerd staat. Het logo wordt alleen zichtbaar met een microscoop die tweehonderd maal vergroot. De beslissing om zelf winkels te openen heeft De Beers genomen om een nieuw elan te geven aan de gefragmenteerde detailhandel en de vraag op te stuwen.