SOS Bushmen

Een hooggerechtshof in Botswana heeft bepaald dat de oorspronkelijke bewoners van het land terug mogen naar hun woongebied in de Kalahari. De regering had de duizend San verbannen omdat ze de bescherming van wilde dieren zouden ondermijnen. Het Sanvolk vermoedde echter dat ze plaats moet maken voor diamantmijnen.

Pijlen gedoopt in dodelijk gif van de schorpioenen

- nairobi "Mijn mooiste herinneringen zijn hoe we na een lange tocht door de woestijn koel water dronken uit de eierschaal van een struisvogel en hoe ik met mijn ouders bad bij het graf van onze voorouders." Jumanda Gakelebone van het Sanvolk in Botswana kan die ervaringen spoedig weer opdoen. Het hooggerechtshof in Lobatse bepaalde gisteren dat de San, vroeger denigrerend bosjesmannen genoemd, terug mogen keren naar het Centrale Kalahari wildpark. Op de dag van de uitspraak heerste er grote verwarring omdat één van de drie rechters die tegen terugkeer was, zijn verhaal mocht doen. Pas later in de dag werd duidelijk dat de andere twee rechters zich in het voordeel van de San hadden uitgesproken. De overheid dwong vier jaar geleden duizend van hen het park te verlaten. Volgens de autoriteiten hadden de San, een volk van jagers en verzamelaars, hun traditionele ma nier van leven ingeruild voor een moderner bestaan dat in strijd was met de bescherming van de wilde dieren in het park. De Kalahari, groter dan Denemarken, is een mozaïek van savanne, goudrood zand, wuivend gras, doornige bosjes, een paar hoge acacia's. Daar tussen dolen ondermeer gemsbokken, gnoes, leeuwen en jakhalzen. Water stroomt door ondergrondse rivieren. De San leefden van de jacht op de dieren, aten vruchten en haalden hun medicijnen uit bladeren en wortels van planten. De punten van hun pijlen doopten ze in dodelijk gif van schorpioenen. "Dat was en is ons leven. We kunnen niet wennen aan het leven in de nederzettingen waar ze ons heenbrachten. De keuze is toch aan ons of we een traditioneel of een modern bestaan willen leiden", zegt Ditchotwo Gaoberekiwe die in de rechtszaal was om het oordeel van de rechtbank aan te horen. "Het leven in de speciaal voor hen gebouwde dorpen is veel beter. Er zijn scholen en gezondheidscentra. Die hadden ze niet in het park waar ze een mensonterend en armoedig bestaan leidden", aldus een regeringswoordvoerder. De hoogbejaarde Motuakgomo Zanda vindt dat de regering zich niet moet bemoeien met de San. "Waarom heeft de regering mijn land afgenomen? Toen de regering hier kwam bij de onafhankelijkheid in 1966 waren wij er al. Het land is van ons." Mensenrechtenorganisaties hielpen de San bij de langste en duurste rechtszaak die ooit plaats vond in Botswana. De organisaties menen dat de San zelf moeten beslissen wanneer ze de 21-ste eeuw instappen. Bovendien vermoedden de internationale groeperingen dat de echte reden voor de verdrijving van de San de aanwezigheid van diamanten is. De fonkelende stenen zijn het belangrijkste exportpro duct van Botswana en volgens geologen bevinden ze zich ook in de grond van de Kalahari. De overheid ontkent plannen te hebben voor diamantmijnen in het wildpark. De San zijn de oerbewoners van zuidelijke Afrika. Er leven op het continent nog zo'n honderdduizend van hen waarvan de helft in Botswana. Ruim vierduizend jaar geleden trokken Bantu-volken uit Centraal Afrika naar het zuiden en dwongen de San de Kalahari in. De komst van de blanke kolonisten decimeerde het jagersvolk. Velen werden vermoord, anderen als slaven te werk gesteld. Net als andere oorspronkelijke bewoners van gebieden zoals de indianen in de VS en de Maori's in Nieuw Zeeland is de geschiedenis van de San één van armoede, verlies van culturele identiteit en rechteloosheid. De rechtszaak is op de voet gevolgd door andere kleine oervolken elders in Afrika. De Ogiek in Kenia en de Twa, ook wel pygmeeën genoemd, in Congo, Rwanda en Burundi worden ook steeds meer uit hun eeuwenoude leefomgeving verdrongen door nationale overheden. De uitspraak in Botswana opent mogelijkheden voor andere volken van jagers en verzamelaars om hun positie via rechtzaken te verbeteren.